Dị ứng thuốc là phản ứng bất thường của cơ thể với một loại thuốc mà bạn vừa dùng. Nhiều người nghĩ thuốc quen thuộc như giảm đau, kháng sinh thì an toàn. Họ tự mua về uống khi thấy khó chịu. Nhưng chỉ cần một lần dùng không đúng, dị ứng thuốc có thể xảy ra và đe dọa tính mạng.
Bài viết giúp bạn nhận biết các dấu hiệu dị ứng thuốc, biết cách xử trí ban đầu và hạn chế nguy cơ khi tự dùng thuốc tại nhà. Thông tin chỉ để tham khảo, không thay lời khuyên của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dị ứng thuốc là gì
Hệ miễn dịch của cơ thể nhận nhầm một thành phần của thuốc là thứ có hại. Nó phản ứng bằng cách giải phóng các chất gây viêm. Kết quả là những biểu hiện từ ngứa, phát ban đến khó thở, tụt huyết áp.
Dị ứng khác với tác dụng phụ. Tác dụng phụ là phản ứng có thể dự đoán, như buồn nôn hay buồn ngủ, và gặp ở nhiều người. Dị ứng thuốc chỉ xảy ra ở một số người và có thể nặng ngay từ lần dùng lại. Những nhóm thuốc hay gây dị ứng gồm kháng sinh như nhóm penicillin, thuốc giảm đau chống viêm và một số thuốc chống co giật.
Dấu hiệu nhận biết dị ứng thuốc
Phản ứng có thể xuất hiện vài phút, vài giờ, thậm chí vài ngày sau khi dùng thuốc. Mức độ khác nhau rất nhiều.
Dấu hiệu nhẹ đến vừa
- Ngứa, nổi mẩn đỏ hoặc mề đay khắp người.
- Sưng nhẹ mí mắt, môi.
- Sốt nhẹ, đau khớp, mệt mỏi.
- Đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy.
Dấu hiệu nặng cần cấp cứu
Sưng phù mặt, môi, lưỡi hay họng. Khó thở, thở khò khè, tức ngực. Chóng mặt, mặt tái, vã mồ hôi lạnh, mạch nhanh yếu. Có thể ngất hoặc lú lẫn. Đó là các dấu hiệu của sốc phản vệ, một cấp cứu y khoa.
Một số phản ứng da nặng gồm phồng rộp, bong tróc da và loét niêm mạc miệng, mắt, sinh dục. Chúng thường đi kèm sốt và đau rát. Bạn có thể đọc thêm bài về hội chứng Lyell do thuốc để biết cách nhận biết sớm.
Vì sao tự mua thuốc điều trị tại nhà nguy hiểm
Khi tự mua thuốc, bạn thường không biết mình có dị ứng với thành phần nào hay không. Người bán không phải lúc nào cũng hỏi kỹ tiền sử của bạn. Bạn cũng dễ dùng sai loại, sai thời gian hoặc trùng nhiều thuốc có cùng hoạt chất.
Một tình huống thường gặp là dùng lại đơn thuốc cũ. Ví dụ, người có đơn kháng sinh từ lần khám trước tự uống lại khi thấy sốt ho. Thuốc có thể không hợp với bệnh lần này, lại tăng nguy cơ dị ứng. Đây chỉ là ví dụ minh họa cho thói quen nhiều người mắc.
Thuốc không rõ nguồn gốc, thuốc trôi nổi hay các loại thuốc bào chế thủ công còn khó biết thành phần. Nguy cơ dị ứng nặng vì thế càng cao. Thuốc nam, thuốc gia truyền không đồng nghĩa với an toàn. Bạn có thể xem bài về những biến chứng khi tự ý dùng thuốc nam khi gãy xương để thấy rủi ro của việc điều trị không đúng cách.
Cách xử trí khi nghi dị ứng thuốc
Nếu bạn vừa dùng thuốc và thấy ngứa hoặc nổi mẩn, hãy ngừng dùng thuốc nghi ngờ và liên hệ nhân viên y tế. Đừng tự uống thêm thuốc khác để giảm ngứa mà chưa hỏi ý kiến. Hãy ghi lại tên thuốc, thời gian dùng và thời điểm xuất hiện triệu chứng.
Nếu có dấu hiệu nặng như khó thở, sưng mặt lưỡi, chóng mặt, ngất, hãy gọi 115 ngay. Trong lúc chờ, cho người bệnh nằm ngửa và kê cao chân nếu chóng mặt. Nếu người bệnh khó thở, hãy để họ ngồi tư thế dễ thở nhất. Không cho ăn uống. Người bệnh cần được theo dõi tại cơ sở y tế kể cả khi triệu chứng đã đỡ.
Khi đi khám, hãy mang theo vỏ thuốc, đơn thuốc hoặc chụp ảnh tất cả thuốc đã dùng. Nói rõ các thuốc dùng trong vài tuần gần đây, bao gồm cả thuốc tự mua và thực phẩm chức năng. Thông tin này rất quan trọng để bác sĩ tìm ra tác nhân.
Cách phòng tránh dị ứng thuốc
Điều quan trọng nhất là chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ hoặc tư vấn của dược sĩ. Hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng. Đừng dùng chung thuốc với người khác. Không dùng thuốc hết hạn hoặc thuốc không rõ xuất xứ.
Nếu từng bị dị ứng thuốc, hãy ghi lại tên thuốc và loại phản ứng. Cho bác sĩ, nha sĩ và dược sĩ biết mỗi khi khám hay mua thuốc. Bạn nên ghi thông tin này vào sổ khám bệnh hoặc điện thoại. Người thân cũng nên biết để nhắc khi cần.
Với bệnh nhẹ như cảm cúm, hãy nhớ rằng nhiều trường hợp do virus và không cần kháng sinh. Nghỉ ngơi, uống đủ nước và dùng thuốc theo hướng dẫn của thầy thuốc là đủ. Không tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính vì lo dị ứng mà chưa hỏi bác sĩ.
Sau các phản ứng nặng, bác sĩ có thể khuyên bạn làm thêm xét nghiệm hoặc gặp chuyên khoa dị ứng. Đừng thử lại thuốc nghi ngờ tại nhà để kiểm tra. Việc này có thể gây phản ứng nặng hơn lần đầu.
Bạn có thể xem thêm thông tin về sử dụng thuốc an toàn trên trang của Bộ Y tế và WHO. Các bài liên quan khác có trong mục Thông tin thuốc.
Dị ứng thuốc có thể phòng bằng cách dùng thuốc đúng chỉ định và khai báo tiền sử đầy đủ. Đừng để thói quen tự mua thuốc đặt sức khỏe của bạn vào rủi ro. Khi có nghi ngờ, hãy hỏi thầy thuốc trước. Nếu có dấu hiệu nặng, hãy gọi 115 mà không chần chừ.
