Hội chứng Lyell là một phản ứng nặng ở da và niêm mạc, thường xuất hiện sau khi dùng thuốc. Da phồng rộp, bong từng mảng như bị bỏng. Bệnh hiếm gặp nhưng diễn tiến nhanh và nguy hiểm đến tính mạng. Nhận biết sớm và đến bệnh viện kịp thời có thể quyết định kết quả điều trị.
Bài viết giải thích hội chứng Lyell là gì, dấu hiệu sớm và vì sao thuốc không rõ nguồn gốc làm tăng nguy cơ. Thông tin chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ da liễu hay hồi sức.
Hội chứng Lyell là gì
Y văn gọi bệnh này là hoại tử thượng bì nhiễm độc. Đây là dạng nặng nhất trong nhóm phản ứng da nghiêm trọng do thuốc. Lớp thượng bì, tức lớp da ngoài cùng, bị tổn thương lan rộng và bong ra. Niêm mạc miệng, mắt và sinh dục cũng bị loét.
Da mất đi là mất hàng rào bảo vệ. Cơ thể dễ mất nước, mất nhiệt và nhiễm trùng. Nhiều cơ quan bên trong cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy người bệnh cần được điều trị tại đơn vị chuyên sâu, thường là hồi sức hoặc bỏng.
Nguyên nhân thường gặp
Phần lớn hội chứng Lyell liên quan đến thuốc. Một số nhóm thuốc được ghi nhận hay gặp là thuốc chống co giật, thuốc điều trị gút, một số kháng sinh và thuốc giảm đau chống viêm. Ít gặp hơn, bệnh do nhiễm trùng hoặc không tìm được nguyên nhân.
Thuốc nam, thuốc gia truyền và các sản phẩm trôi nổi cũng có nguy cơ. Thành phần của chúng thường không được kiểm nghiệm rõ. Có loại còn bị trộn lẫn thuốc tây như corticoid hay thuốc giảm đau mà người dùng không biết. Điều đó khiến việc tìm tác nhân gây bệnh rất khó.
Bệnh thường khởi phát vài ngày đến vài tuần sau khi bắt đầu dùng thuốc mới. Yếu tố di truyền, bệnh nhiễm HIV hoặc bệnh tự miễn có thể làm tăng nguy cơ. Tuy vậy, người khỏe mạnh vẫn có thể mắc.
Dấu hiệu nhận biết sớm
Giai đoạn đầu dễ bị nhầm với cảm cúm hay dị ứng thông thường. Người bệnh có thể sốt, mệt, đau họng, đau rát mắt vài ngày. Sau đó da xuất hiện những dấu hiệu đặc trưng.
- Phát ban đỏ hoặc các vết đỏ tím lan nhanh, thường bắt đầu ở thân mình và mặt.
- Da đau rát nhiều, chạm vào đau.
- Xuất hiện bọng nước, phồng rộp và da bong thành từng mảng.
- Loét miệng, môi, đau khi ăn uống.
- Mắt đỏ, đau, chảy dịch, dính mi.
- Loét bộ phận sinh dục, đau khi đi tiểu.
- Sốt cao, mệt lả.
Nếu bạn vừa dùng thuốc, nhất là thuốc mới, và thấy các dấu hiệu này, hãy nghĩ tới hội chứng Lyell hoặc các phản ứng da nặng. Đừng chờ đợi vài ngày xem có tự khỏi hay không.
Xử trí khi nghi ngờ hội chứng Lyell
Đây là cấp cứu. Hãy đưa người bệnh đến bệnh viện có khả năng điều trị ngay, gọi 115 nếu người bệnh nặng hoặc khó vận chuyển. Càng vào viện sớm, tiên lượng càng tốt.
Trong lúc chờ, hãy ngừng các thuốc nghi ngờ và mang tất cả thuốc đã dùng tới cơ sở y tế, kể cả thuốc nam, thực phẩm chức năng. Không tự bôi thuốc lên vùng da tổn thương. Không tự chọc bọng nước hay bóc da. Che phủ nhẹ bằng khăn sạch, mềm nếu cần.
Tại bệnh viện, bác sĩ sẽ ngừng mọi thuốc nghi ngờ, bù dịch, chăm sóc vết thương, giảm đau và phòng nhiễm trùng. Mắt và niêm mạc cần được chăm sóc riêng. Một số ca dùng thêm thuốc ức chế miễn dịch theo chỉ định. Đây là quyết định của đội ngũ chuyên khoa.
Người bệnh sau khi khỏi có thể còn di chứng ở mắt, da hay niêm mạc. Vì vậy cần tái khám và theo dõi lâu dài. Rất quan trọng là ghi nhớ tên thuốc đã gây bệnh và không dùng lại suốt đời.
Cách phòng tránh
Không thể loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, nhưng bạn có thể giảm xuống. Điều đầu tiên là chỉ dùng thuốc khi có chỉ định của thầy thuốc. Hãy tránh tự mua thuốc, dùng lại đơn thuốc cũ hoặc dùng chung thuốc với người khác. Bạn có thể đọc bài cảnh báo dị ứng thuốc do tự mua thuốc để hiểu rõ hơn.
Khi bắt đầu thuốc mới, hãy theo dõi cơ thể trong vài tuần đầu. Nếu thấy phát ban, sốt, đau họng hay loét miệng, hãy ngừng thuốc và đến khám ngay. Đừng chờ tới lần tái khám sau. Hãy nói rõ với bác sĩ tiền sử dị ứng của bản thân và gia đình.
Cần thận trọng với thuốc nam, thuốc bó, thuốc bán rong không rõ nguồn gốc, nhất là khi chữa các bệnh xương khớp, đau nhức. Nhiều sản phẩm tự nhận là lành tính vẫn có thể gây phản ứng nặng. Bài tự ý bó thuốc nam khi gãy xương cũng nêu những rủi ro tương tự.
Sau khi từng bị phản ứng thuốc nặng, hãy mang theo thẻ ghi rõ tên thuốc gây bệnh. Thông báo cho mọi bác sĩ, nha sĩ và dược sĩ. Người thân trong gia đình có thể cần thận trọng khi dùng loại thuốc đó, nên hỏi bác sĩ.
Bạn có thể tham khảo thêm về an toàn thuốc trên trang của Bộ Y tế và WHO. Các bài liên quan khác có trong mục Thông tin thuốc.
Hội chứng Lyell hiếm nhưng nguy hiểm, và thuốc là thủ phạm chính. Hãy dùng thuốc đúng chỉ định, cảnh giác với thuốc không rõ nguồn gốc và đến bệnh viện ngay khi da phát ban kèm sốt, đau rát, loét niêm mạc. Nhận biết sớm giúp cứu lấy làn da và cả tính mạng.
