Gãy xương bó thuốc nam vẫn còn được nhiều gia đình lựa chọn, nhất là ở vùng xa cơ sở y tế. Người ta tin rằng cách này quen thuộc, rẻ và ít đau. Nhưng chỉ nhìn bên ngoài thì không thể biết xương bên trong gãy thế nào. Nhiều người phải trả giá bằng tàn tật vì đến bệnh viện quá muộn.
Bài viết giải thích các biến chứng có thể gặp khi tự ý bó thuốc nam để chữa gãy xương. Chúng tôi cũng hướng dẫn cách sơ cứu đúng và những dấu hiệu cần đi cấp cứu ngay. Thông tin chỉ để tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ chấn thương chỉnh hình.
Vì sao gãy xương cần được thăm khám đúng cách
Với gãy xương bó thuốc nam, điều khó nhất là không biết xương đã lệch hay chưa. Xương gãy có nhiều dạng. Có ca gãy đơn giản, xương chỉ nứt. Có ca gãy nhiều mảnh, lệch trục hoặc thấu khớp. Có khi đầu xương gãy làm tổn thương mạch máu và dây thần kinh gần đó. Chỉ chụp X-quang mới cho biết chính xác.
Khi xương gãy lệch, bác sĩ phải nắn lại đúng vị trí rồi cố định bằng nẹp, bó bột hoặc phẫu thuật. Việc này quyết định xương liền thẳng và chức năng vận động sau này. Sờ nắn bằng tay, bó lá hay đắp thuốc không thể thay thế bước ấy.
Các biến chứng khi gãy xương bó thuốc nam
Gãy xương bó thuốc nam không đúng cách có thể khiến tình trạng nặng thêm. Dưới đây là những biến chứng thường được các bác sĩ chấn thương cảnh báo.
Xương liền lệch hoặc không liền
Nếu đầu xương không được nắn đúng, chúng liền lệch. Chi có thể bị ngắn, cong hoặc xoay. Đi lại khó khăn, đau mạn tính và dễ thoái hóa khớp về sau. Có trường hợp xương chậm liền hoặc không liền, phải mổ lại nhiều lần.
Chèn ép, thiếu máu và hoại tử
Bó chặt quá làm cản trở máu tới nuôi chi. Chi sưng lên, đau tăng, tím tái, tê và lạnh. Áp lực trong khoang cơ tăng có thể gây hội chứng chèn ép khoang. Nếu không xử trí kịp, cơ và thần kinh hoại tử và người bệnh có thể phải cắt cụt chi.
Nhiễm trùng
Lá cây, thuốc đắp thường không vô khuẩn. Nếu da đã trầy xước hoặc gãy hở, vi khuẩn dễ xâm nhập. Nhiễm trùng vết thương có thể lan vào xương gây viêm xương tủy, khó điều trị. Nặng hơn còn gây nhiễm trùng huyết.
Dị ứng, bỏng da và biến chứng khác
Một số loại thuốc đắp gây dị ứng, phồng rộp hoặc loét da nặng. Cứng khớp cũng hay gặp vì chi bị bất động sai tư thế quá lâu. Ngoài ra, người bệnh còn có thể bị teo cơ, rối loạn thần kinh và đau kéo dài. Bạn có thể xem bài về dị ứng thuốc do tự mua thuốc và hội chứng Lyell do dùng thuốc nam để hiểu thêm nguy cơ của thuốc không rõ nguồn gốc.
Cách sơ cứu đúng khi nghi gãy xương
Sơ cứu đúng giúp giảm đau và tránh tổn thương nặng hơn trong lúc chờ đến cơ sở y tế. Hãy bình tĩnh và làm từng bước.
- Không di chuyển người bệnh nếu nghi chấn thương cột sống, cổ hoặc đầu.
- Bất động vùng nghi gãy tại chỗ, không cố nắn lại xương.
- Dùng nẹp cứng như thanh gỗ, bìa cứng, kèm vải mềm lót và băng cố định cả khớp trên và dưới chỗ gãy.
- Không bó quá chặt. Kiểm tra màu da, độ ấm và cảm giác ở đầu chi.
- Nếu chảy máu, dùng gạc sạch ép nhẹ. Nếu xương lòi ra ngoài, che vết thương bằng gạc sạch, không đẩy xương vào.
- Chườm lạnh gián tiếp qua khăn để giảm sưng, không chườm trực tiếp.
- Đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất càng sớm càng tốt.
Không tự đắp lá, xoa dầu nóng hay bóp nắn. Không cho người bệnh ăn uống nếu có khả năng phải phẫu thuật. Gọi 115 nếu người bệnh bị chấn thương nặng, mất máu nhiều, ngất hoặc khó thở.
Khi nào cần đến bệnh viện ngay
Trẻ em, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được khám sớm. Bạn nên đến cơ sở y tế ngay khi có bất kỳ dấu hiệu nghi gãy xương. Đó là đau nhiều, sưng nề, biến dạng chi, không cử động được hoặc nghe tiếng lạo xạo khi chạm.
Nếu bạn hoặc người thân đã gãy xương bó thuốc nam mà thấy chi sưng tăng, đau dữ dội, tím tái, tê hoặc lạnh đầu chi, hãy tháo lớp bó rồi đến bệnh viện ngay. Cũng đi ngay nếu có sốt, vết thương chảy mủ, mùi hôi hay da đỏ lan rộng. Đừng chờ thêm vài ngày.
Khi đến bệnh viện, hãy nói rõ bạn đã dùng thuốc gì và bó từ khi nào. Mang theo mẫu thuốc nếu còn. Thông tin này giúp bác sĩ xử lý vết thương và lớp thuốc đắp trên da.
Người bệnh nên chọn cơ sở y tế có đủ khả năng chụp X-quang và điều trị chấn thương. Tại đây bác sĩ sẽ chẩn đoán loại gãy xương và đề xuất nắn, bó bột hoặc phẫu thuật. Người có BHYT nên tìm hiểu quy trình để được hưởng quyền lợi, bạn có thể xem bài hướng dẫn thanh toán viện phí để biết thêm.
Những kiến thức chung về chấn thương và sơ cứu có trên trang của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới. Các bài khác về thuốc và điều trị an toàn nằm trong mục Thông tin thuốc.
Gãy xương bó thuốc nam không phải lựa chọn an toàn khi chưa có chẩn đoán. Hãy sơ cứu đúng, cố định nhẹ nhàng và đưa người bệnh tới cơ sở y tế sớm. Xương được xử trí đúng lúc sẽ liền tốt và giữ được chức năng cho bạn lâu dài.
