Đau họng đã năm, sáu ngày mà vẫn chưa thuyên giảm, nhiều người nghĩ ngay đến việc uống kháng sinh cho nhanh khỏi. Nhưng viêm họng kéo dài có cần kháng sinh không? Câu trả lời là không phải lúc nào cũng cần. Phần lớn trường hợp viêm họng kéo dài là do virus gây ra, và với loại này kháng sinh hầu như không có tác dụng. Đây là thắc mắc đội ngũ chúng tôi gặp rất thường xuyên, nhất là từ những người đã tự mua thuốc uống trước khi đến khám.
Viêm họng kéo dài có nhất thiết phải dùng kháng sinh không?
Nói ngắn gọn, không nhất thiết. Kháng sinh chỉ tác động lên vi khuẩn, còn virus thì nhóm thuốc này không tiêu diệt được. Viêm họng do virus thường tự khỏi sau khoảng 5 đến 7 ngày, kể cả khi cổ họng vẫn rát và khó chịu trong thời gian đó.
Chúng tôi hiểu vì sao nhiều người vẫn tự mua kháng sinh. Ai cũng lo để lâu viêm họng sẽ nặng thêm, và nỗi lo ấy hoàn toàn dễ hiểu. Tuy nhiên, uống kháng sinh khi cơ thể không cần đến nó vừa tốn kém, vừa có thể gây hại. Chúng tôi sẽ trình bày rõ hơn ở phần tác hại bên dưới.
Một tình huống rất hay gặp là đau họng xuất hiện sau một đợt cảm, kèm ho có đờm và sốt nhẹ khoảng 37,5 đến 38 độ. Đây thường là diễn tiến điển hình của viêm họng do virus. Chỉ khi xuất hiện thêm những dấu hiệu nặng hơn thì mới nên cân nhắc đi khám thêm.
Làm sao phân biệt viêm họng do virus và do vi khuẩn?
Virus là tác nhân gây cảm thông thường. Vi khuẩn, phổ biến nhất là liên cầu khuẩn nhóm A, mới là nguyên nhân cần điều trị bằng kháng sinh. Hai loại này có thể biểu hiện khá giống nhau nên việc phân biệt đôi khi không đơn giản.
Viêm họng do virus thường đi kèm sổ mũi, ho, khàn tiếng và đôi khi đỏ mắt. Những biểu hiện này cho thấy đây là một cơn cảm chung, không riêng gì ở họng. Nhìn vào nhóm triệu chứng ấy, bạn có thể đoán được phần nào hướng xử trí ban đầu.
Ngược lại, viêm họng do vi khuẩn thường khởi phát đột ngột với sốt cao, đau họng dữ dội và nuốt đau rõ rệt. Khi sờ vùng cổ, người bệnh có thể thấy hạch đau. Trên amidan đôi khi có các đốm mủ trắng hoặc vàng. Dẫu vậy, quan sát bên ngoài chưa đủ để kết luận chắc chắn, vì có trường hợp triệu chứng lẫn lộn vào nhau. Bác sĩ thường phải thăm khám trực tiếp và có thể chỉ định thêm xét nghiệm.
Gợi ý nhận biết qua triệu chứng thường gặp
Bảng dưới đây giúp bạn đọc nắm hướng phân biệt cơ bản. Đây chỉ là thông tin tham khảo, không thể thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
| Triệu chứng | Thường gặp ở virus | Thường gặp ở vi khuẩn |
|---|---|---|
| Sốt | Nhẹ hoặc không sốt | Sốt cao, khởi phát đột ngột |
| Ho, sổ mũi | Có, thường khá rõ | Ít gặp |
| Hạch cổ | Có thể sưng nhẹ | Đau và sưng rõ |
| Diễn tiến | Thường tự cải thiện sau vài ngày | Có thể nặng dần nếu không điều trị kịp |
Nếu bảng này khiến bạn còn băn khoăn, hãy đi khám để được kiểm tra trực tiếp. Đừng tự kết luận rồi tự quyết định dùng thuốc, vì chính việc này dễ dẫn đến sai lầm đáng tiếc.
Khi nào viêm họng kéo dài cần đi khám ngay?
Đau họng do virus thường đỡ dần sau vài ngày. Nếu đau kéo dài hơn một tuần mà chưa đỡ, hoặc tái phát nhiều lần trong năm, bạn nên đi khám để tìm đúng nguyên nhân thay vì tiếp tục xoay xở một mình. Với người có bệnh nền như đái tháo đường hay suy giảm miễn dịch, ngưỡng đi khám nên thấp hơn, vì nhóm này dễ gặp biến chứng và một đợt viêm nhỏ cũng có thể trở nên phức tạp nếu bị bỏ qua.
Một số dấu hiệu cần đi khám sớm hơn gồm khó nuốt rõ rệt đến mức không uống nổi nước, chảy dãi nhiều bất thường, khó thở hoặc thở rít, và sốt kéo dài trên 38,5 độ. Gặp những biểu hiện này, đừng chần chừ.
Thăm khám và xét nghiệm để quyết định có dùng kháng sinh hay không
Khi đến khám, bác sĩ tai mũi họng thường soi họng, kiểm tra amidan và sờ hạch cổ. Nếu nghi ngờ liên cầu khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định test nhanh. Kết quả giúp quyết định có cần kháng sinh hay không, thay vì phỏng đoán theo cảm giác.
Việc dùng kháng sinh nên dựa trên thăm khám và xét nghiệm khi cần, chứ không dựa vào mức độ khó chịu của người bệnh. Đây cũng là lý do chúng tôi khuyên bạn khám trước khi quyết định dùng thuốc. Bạn có thể tham khảo thêm dấu hiệu cảm cúm cần đi khám để biết những mốc cần lưu ý.
Tác hại khi tự ý mua kháng sinh uống
Uống kháng sinh không đúng lúc khiến vi khuẩn trong cơ thể dần quen với thuốc, gọi là kháng thuốc. Lần sau bị nhiễm khuẩn thật, việc điều trị sẽ khó khăn hơn, đôi khi phải dùng loại mạnh hơn với nhiều tác dụng phụ hơn.
Tác dụng phụ cũng không hiếm. Người dùng thường gặp tiêu chảy, nổi mẩn hoặc rối loạn tiêu hóa. Kháng sinh còn làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, mà hệ vi sinh này có vai trò quan trọng với cả miễn dịch lẫn tiêu hóa.
Đội ngũ chúng tôi từng gặp một bạn trẻ uống kháng sinh liên tục vài tuần vì đau họng tái đi tái lại. Sau khi thăm khám kỹ, nguyên nhân thực ra là viêm mũi dị ứng chứ không phải nhiễm khuẩn họng. Thuốc không giúp được gì, còn khiến bạn ấy khó chịu thêm và mất thêm thời gian lẫn tiền bạc.
Chăm sóc họng tại nhà khi chưa cần kháng sinh
Với viêm họng do virus, chăm sóc tại nhà thường là đủ. Bạn nên uống đủ nước ấm, súc họng bằng nước muối ấm vài lần trong ngày và nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể có sức chống lại virus. Giữ không khí trong phòng đủ ẩm giúp cổ họng bớt khô rát, nhất là vào mùa hanh.
Hạn chế những thứ làm họng kích ứng thêm như khói thuốc lá, đồ quá lạnh hoặc quá cay nóng, và món chiên rán nhiều dầu mỡ. Nếu cần thuốc giảm đau hay hạ sốt, hãy đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn và hỏi dược sĩ khi còn băn khoăn. Điều này đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ và người cao tuổi, vì hai nhóm này rất nhạy cảm với liều lượng.
Câu hỏi thường gặp về viêm họng kéo dài
Viêm họng kéo dài bao lâu thì phải đi khám?
Nếu đau họng hơn một tuần mà chưa đỡ, hoặc kèm sốt cao, khó nuốt hay khó thở, bạn nên đi khám sớm.
Có phải viêm họng nào cũng cần uống kháng sinh không?
Không. Phần lớn viêm họng do virus và không cần kháng sinh. Chỉ khi bác sĩ xác định nguyên nhân do vi khuẩn mới cân nhắc dùng thuốc.
Trẻ nhỏ bị viêm họng kéo dài có cần xử trí khác người lớn không?
Có. Trẻ dễ gặp biến chứng hơn và thường khó diễn tả triệu chứng, nên cha mẹ cần đưa con đi khám sớm và không tự ý cho uống kháng sinh. Bạn cũng có thể đọc thêm cảnh báo tình trạng dị ứng do tự mua thuốc điều trị tại nhà để hiểu rõ rủi ro khi tự dùng thuốc.
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo. Khi bị đau họng kéo dài, bạn nên đi khám để bác sĩ đánh giá và đưa ra hướng điều trị phù hợp. Để tìm hiểu thêm về các bệnh tai mũi họng, bạn có thể truy cập benhviendakhoathixaphutho.vn.