Ban biên tập chúng tôi thường nhận được câu hỏi: huyết áp cao ở người trẻ có thật sự phổ biến không? Câu trả lời là có. Nhiều người dưới 40 tuổi đã mang tình trạng này nhiều năm mà không hay biết, vì bệnh thường diễn tiến âm thầm. Bài viết này giúp bạn hiểu nguyên nhân, cách đo đúng và thời điểm nên đi khám. Thông tin chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Huyết áp cao ở người trẻ có phải chuyện hiếm gặp?
Không hiếm như nhiều người vẫn nghĩ. Huyết áp là áp lực của máu lên thành động mạch khi tim bơm máu đi khắp cơ thể. Khi áp lực này luôn ở mức cao, thành mạch và tim phải làm việc vất vả hơn từng ngày. Hậu quả không xuất hiện ngay mà tích lũy dần theo năm tháng.
Theo khuyến cáo hiện nay, huyết áp từ 140/90 mmHg trở lên khi đo đúng cách được xem là tăng. mmHg là đơn vị đo áp lực, bạn sẽ thấy ký hiệu này trên mọi máy đo tại nhà. Đọc được con số là bước đầu tiên để tự theo dõi sức khỏe của mình.
Vì sao người trẻ hay chủ quan? Lý do khá đơn giản: họ thấy mình khỏe, chưa có bệnh nền nên không nghĩ tới việc đo. Chúng tôi từng gặp không ít trường hợp phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ ở công ty, hoặc khi đi khám vì một bệnh khác hoàn toàn.
Nguyên nhân nào khiến người dưới 40 tuổi bị tăng huyết áp?
Nguyên nhân thường được chia làm hai nhóm. Nhóm thứ nhất là tăng huyết áp thứ phát, tức huyết áp cao do một bệnh khác gây ra. Các bệnh hay gặp gồm bệnh thận, rối loạn nội tiết như cường giáp, hội chứng Cushing (tình trạng cơ thể tiết quá nhiều hormone cortisol), u tủy thượng thận và hẹp động mạch thận. Với nhóm này, điều trị bệnh gốc thường giúp huyết áp ổn định hơn.
Nhóm thứ hai là tăng huyết áp nguyên phát, liên quan chủ yếu đến lối sống. Thừa cân, ít vận động, ăn mặn, uống rượu bia, hút thuốc và căng thẳng kéo dài đều góp phần làm huyết áp tăng dần. Những thói quen này tích lũy qua nhiều năm, nên đến tuổi 30 hay 40 mới bộc lộ rõ.
Di truyền cũng đóng vai trò đáng kể. Nếu bố hoặc mẹ bị tăng huyết áp từ sớm, bạn nên đo thường xuyên hơn người khác dù bản thân chưa có dấu hiệu gì.
Một điều nhiều người không để ý là một số thuốc và chất kích thích cũng có thể làm huyết áp tăng. Thuốc giảm đau nhóm NSAID dùng lâu ngày, thuốc tránh thai phối hợp, cà phê và nước tăng lực uống nhiều đều là ví dụ thường gặp. Nếu bạn dùng thuốc đều đặn, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ xem có ảnh hưởng gì không, đừng tự suy đoán.
Những dấu hiệu nên để ý và vì sao nhiều người bỏ qua
Bạn có thể gặp đau đầu vùng gáy, chóng mặt, ù tai hoặc mệt mỏi kéo dài. Đôi khi là hồi hộp, tim đập nhanh từng đợt. Tuy nhiên, các triệu chứng này rất dễ quy cho căng thẳng hoặc thiếu ngủ, nên ít ai nghĩ đến huyết áp.
Chính vì thế, phần lớn trường hợp không có triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện khi khám sức khỏe. Đừng chờ đến lúc thấy khó chịu mới đo. Đo định kỳ mới là cách duy nhất để biết chắc tình trạng của mình.
Trước khi đo huyết áp tại nhà cần chuẩn bị gì?
Kết quả đo sai thường không phải do máy hỏng mà do cách đo. Chúng tôi hay gặp người vừa đi bộ về đã đo ngay, rồi giật mình vì con số cao. Cơ thể cần thời gian nghỉ trước, nếu không kết quả sẽ không phản ánh đúng huyết áp nền.
Hãy nghỉ ngơi khoảng 5 phút, ngồi thẳng lưng, tựa lưng vào ghế và để hai bàn chân chạm sàn. Tránh nói chuyện trong lúc đo. Trước đó khoảng 30 phút, không nên hút thuốc, uống cà phê hay tập thể dục nặng.
Vòng bít cũng cần đặt đúng vị trí, ngang mức tim, và phải vừa với cỡ cánh tay. Vòng quá nhỏ sẽ làm số đo cao hơn thực tế, đây là lỗi nhiều gia đình mắc phải mà không biết.
Cách đo huyết áp đúng tại nhà từng bước
Nên đo vào cùng một thời điểm mỗi ngày, chẳng hạn buổi sáng sau khi thức dậy và buổi tối trước khi ngủ. Lần đầu tiên, hãy đo cả hai tay để xem tay nào có số cao hơn. Từ đó về sau, bạn đo ở tay đó để kết quả nhất quán.
Mỗi lần đo, bạn nên đo hai lần cách nhau khoảng 1 đến 2 phút rồi lấy giá trị trung bình. Đừng chỉ nhớ con số trong đầu, hãy ghi lại vào sổ để theo dõi xu hướng theo thời gian.
Dưới đây là một mẫu bảng ghi chép bạn có thể tự kẻ ra giấy:
| Ngày | Giờ | Tâm thu (mmHg) | Tâm trương (mmHg) | Nhịp tim |
|---|---|---|---|---|
| 01/03 | 7:00 | 128 | 82 | 74 |
| 01/03 | 20:00 | 135 | 88 | 78 |
Về thiết bị, nên chọn máy đo bắp tay có chứng nhận chất lượng. Máy đo cổ tay dễ cho kết quả lệch nên ít được khuyến nghị. Thỉnh thoảng hãy mang máy đến cơ sở y tế để so sánh với máy tại đó. Nếu hai kết quả chênh nhau nhiều, máy ở nhà cần được kiểm tra lại.
Bảng phân loại huyết áp và cách hiểu kết quả
Theo khuyến cáo, huyết áp bình thường là dưới 120/80 mmHg. Mức tiền tăng huyết áp nằm trong khoảng 120 đến 139 hoặc 80 đến 89 mmHg. Tăng huyết áp độ 1 là từ 140 đến 159 hoặc 90 đến 99 mmHg. Tăng huyết áp độ 2 là từ 160 mmHg trở lên hoặc 100 mmHg trở lên.
Số đầu gọi là tâm thu, tức áp lực khi tim co bóp. Số sau gọi là tâm trương, tức áp lực khi tim nghỉ giữa các nhịp. Có người tâm thu cao nhưng tâm trương vẫn bình thường. Trường hợp này vẫn cần theo dõi, vì nó hay gặp ở người lớn tuổi và cả người trẻ có mạch cứng.
Một lần đo cao chưa đủ để kết luận. Huyết áp dao động theo giấc ngủ, công việc và cảm xúc trong ngày. Bác sĩ thường dựa vào trung bình nhiều lần đo trong vài ngày để đánh giá.
Khi nào cần đi khám và tư vấn bác sĩ ngay?
Nếu đo nhiều lần và thấy từ 140/90 mmHg trở lên, bạn nên hẹn bác sĩ để kiểm tra. Đừng tự mua thuốc hạ áp để uống, vì mỗi người cần một phác đồ riêng.
Trường hợp khẩn cấp là khi huyết áp từ 180/120 mmHg trở lên kèm đau ngực, khó thở, yếu liệt một bên người hoặc nói khó. Lúc này hãy gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất ngay, không nên chờ.
Nhóm người trẻ có người thân bị tăng huyết áp sớm hoặc có tiền sử bệnh thận nên khám sớm hơn, không cần chờ có triệu chứng.
Khi đi khám, bạn nên mang theo sổ ghi chép huyết áp và danh sách tất cả thuốc đang dùng, kể cả thuốc không kê đơn hay thực phẩm bổ sung. Điều này giúp bác sĩ đánh giá nhanh và chính xác hơn.
Những xét nghiệm nào giúp tìm nguyên nhân?
Xét nghiệm cơ bản thường gồm công thức máu, creatinin để đánh giá chức năng thận, điện giải, đường huyết và mỡ máu. Đây là những chỉ số giúp bác sĩ nhìn tổng thể sức khỏe, đồng thời phát hiện các yếu tố nguy cơ đi kèm như đái tháo đường hay rối loạn mỡ máu.
Khi nghi ngờ nguyên nhân thứ phát, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm hormone tuyến giáp, siêu âm thận và động mạch thận. Không phải ai cũng cần làm đủ tất cả, việc lựa chọn xét nghiệm tùy thuộc vào từng trường hợp cụ thể.
Để đánh giá ảnh hưởng lên tim, bác sĩ có thể yêu cầu điện tim và siêu âm tim. Bước này giúp biết huyết áp đã gây tổn thương gì cho cơ tim và thành mạch hay chưa, từ đó lập kế hoạch theo dõi phù hợp.
Thay đổi lối sống để kiểm soát huyết áp
Nhiều người nghĩ thay đổi lối sống là điều khó, nhưng thực ra có thể bắt đầu từ những bước nhỏ. Giảm muối là việc đầu tiên nên làm. Khuyến cáo là giữ lượng muối dưới 5 gam mỗi ngày, tương đương khoảng một thìa cà phê. Lưu ý muối không chỉ đến từ lọ muối, mà còn ẩn trong nước mắm, bột canh, đồ ăn sẵn và mì gói.
Vận động đều đặn giúp mạch máu mềm dẻo hơn. Khuyến cáo là khoảng 150 phút mỗi tuần với các bài nhẹ như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi lội. Bạn không cần tập nặng, quan trọng là duy trì đều đặn.
Giữ cân nặng hợp lý, hạn chế rượu bia và bỏ thuốc lá đều có lợi rõ rệt. Ngủ đủ giấc, khoảng 7 đến 8 tiếng mỗi đêm, cũng giúp huyết áp ổn định hơn. Căng thẳng kéo dài nên được quản lý bằng cách nghỉ ngơi đúng lúc, trò chuyện với người thân hoặc tìm sự hỗ trợ từ chuyên gia khi cần.
Nếu bạn đang điều chỉnh chế độ ăn, có thể tham khảo thêm cảnh báo tăng triglyceride do chế độ ăn ngày Tết để hiểu mối liên hệ giữa mỡ máu và sức khỏe tim mạch. Khi cần tra cứu thông tin về quyền lợi khám chữa bệnh, bạn cũng có thể xem hướng dẫn tra cứu thông tin khám chữa bệnh. Ngoài ra, nếu muốn đọc thêm các kiến thức sức khỏe khác, bạn có thể truy cập chuyên mục bệnh thường gặp.
Câu hỏi thường gặp
Người 25 tuổi bị huyết áp cao có nguy hiểm không?
Có, nếu để kéo dài mà không kiểm soát. Huyết áp cao làm tổn thương thành mạch và tim theo thời gian, dù lúc đầu bạn vẫn thấy khỏe bình thường. Phát hiện sớm và điều chỉnh lối sống thường cho kết quả tốt hơn nhiều.
Huyết áp cao ở người trẻ có chữa khỏi hoàn toàn không?
Với một số trường hợp do nguyên nhân thứ phát, khi điều trị được bệnh gốc thì huyết áp có thể trở lại bình thường. Với nguyên phát, nhiều người kiểm soát tốt nhờ lối sống nhưng cần theo dõi lâu dài. Mọi quyết định cần dựa trên thăm khám của bác sĩ.
Có phải uống thuốc suốt đời không?
Không phải ai cũng phải uống thuốc suốt đời. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ và nguyên nhân rồi mới quyết định. Bạn không nên tự ngưng hoặc tự đổi thuốc khi chưa hỏi ý kiến bác sĩ.
Đo huyết áp ở nhà có chính xác bằng phòng khám không?
Nếu đo đúng cách và dùng máy đạt chuẩn, kết quả tại nhà có giá trị tham khảo tốt, thậm chí phản ánh huyết áp thật trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy vậy, máy tại nhà không thay thế thăm khám. Hãy mang máy đi kiểm tra định kỳ.
Người trẻ bị huyết áp cao nên khám chuyên khoa nào?
Bạn có thể bắt đầu với bác sĩ tim mạch hoặc bác sĩ nội tổng quát. Nếu nghi ngờ bệnh thận hay rối loạn nội tiết, bác sĩ sẽ chuyển tiếp sang chuyên khoa phù hợp. Thông tin trong bài này chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.