Nhiều mẹ hoảng khi thấy con gái nhỏ có một bên ngực nhú lên trước. Câu hỏi đầu tiên thường là dậy thì sớm ở bé gái có phải đang xảy ra không. Câu trả lời phụ thuộc vào tuổi của bé và những dấu hiệu đi kèm. Chỉ nhìn một bên ngực thì chưa thể kết luận.
Bài viết này giải thích vì sao ngực có thể phát triển lệch bên. Chúng tôi cũng nêu các dấu hiệu gợi ý dậy thì sớm ở bé gái và lúc nào cần đến gặp bác sĩ. Thông tin chỉ để tham khảo, không thay thế việc khám trực tiếp.
Ngực phát triển một bên trước có bình thường không
Khi bé gái bước vào tuổi dậy thì, cơ thể bắt đầu tiết hormone sinh dục nữ. Dưới núm vú xuất hiện một khối nhỏ, hơi cứng và có thể đau khi chạm. Người ta gọi đó là nụ vú. Đây thường là dấu hiệu đầu tiên của dậy thì.
Hai bên ngực hiếm khi lớn cùng lúc. Một bên thường nhú trước vài tuần hoặc vài tháng. Sau đó bên còn lại mới theo kịp. Sự lệch nhau ban đầu là hiện tượng khá phổ biến, kể cả ở tuổi dậy thì bình thường.
Với dậy thì sớm ở bé gái, điều cần hỏi trước hết là tuổi. Ở bé gái, dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước tám tuổi thì được xem là sớm. Nếu bé đã trên tám tuổi, một bên ngực nhú trước thường chỉ là bước đầu của dậy thì đúng lúc.
Khi nào nghĩ tới dậy thì sớm ở bé gái
Dậy thì sớm ở bé gái không chỉ có chuyện ngực. Bác sĩ thường xem xét cả nhóm dấu hiệu xuất hiện cùng nhau. Bạn có thể để ý những điều sau.
- Ngực phát triển rõ trước tám tuổi, nhất là khi cả hai bên đều lớn dần.
- Mọc lông mu hoặc lông nách sớm.
- Bé cao vọt lên nhanh so với bạn cùng lớp.
- Có mùi cơ thể, da dầu và mụn xuất hiện sớm.
- Ra dịch âm đạo hoặc có kinh nguyệt trước khoảng chín, mười tuổi.
Một số bé chỉ có nụ vú nhưng không kèm dấu hiệu khác. Nụ vú ấy có thể ổn định hoặc tiến triển rất chậm. Bác sĩ gọi đó là phát triển tuyến vú sớm đơn độc. Bé vẫn cần được theo dõi vì đôi khi tình trạng này chuyển thành dậy thì sớm thực sự.
Trẻ nhỏ dưới hai tuổi cũng có thể có nụ vú thoáng qua do hormone của mẹ còn lưu lại. Tình trạng này thường giảm dần. Nếu nụ vú kéo dài hoặc lớn nhanh, cha mẹ nên hỏi bác sĩ.
Vì sao trẻ dậy thì sớm
Nguyên nhân dậy thì sớm ở bé gái rất khác nhau. Ở phần lớn bé gái, bác sĩ không tìm thấy bệnh lý rõ ràng. Cơ thể chỉ đơn giản khởi động dậy thì sớm hơn. Tuy vậy, một số yếu tố được nhắc đến trong tài liệu y khoa.
Thừa cân, béo phì có liên quan tới dậy thì sớm ở bé gái. Mỡ cơ thể tham gia vào việc tạo hormone. Vì vậy, chế độ ăn cân đối và vận động đều đặn giúp ích cho sức khỏe chung của trẻ, không riêng chuyện dậy thì.
Hiếm hơn, dậy thì sớm đến từ các vấn đề ở não, buồng trứng hoặc tuyến thượng thận. Bác sĩ sẽ cân nhắc khi bé có tiến triển nhanh hoặc có các triệu chứng khác. Đây là lý do cha mẹ không nên tự đoán nguyên nhân.
Bác sĩ đánh giá như thế nào
Khi nghi ngờ dậy thì sớm ở bé gái, bác sĩ hỏi tuổi bắt đầu của các dấu hiệu và tốc độ thay đổi. Bác sĩ đo chiều cao, cân nặng và so với biểu đồ tăng trưởng. Sau đó bác sĩ khám vùng ngực và các dấu hiệu dậy thì khác.
Tùy trường hợp, bé có thể được chỉ định chụp X-quang xương bàn tay để đánh giá tuổi xương. Bé cũng có thể làm siêu âm vùng chậu hoặc xét nghiệm hormone. Kết quả giúp bác sĩ biết dậy thì đang tiến nhanh hay chậm. Từ đó bác sĩ mới đề xuất theo dõi hay điều trị.
Nhiều bé chỉ cần theo dõi định kỳ sau vài tháng. Một số bé cần điều trị để làm chậm dậy thì, giúp bảo vệ chiều cao về sau và giảm áp lực tâm lý. Quyết định này thuộc về bác sĩ chuyên khoa nhi nội tiết cùng gia đình.
Cha mẹ nên làm gì và tránh làm gì
Trước hết, hãy giữ bình tĩnh và nói chuyện nhẹ nhàng với con. Giải thích rằng cơ thể đang thay đổi là chuyện tự nhiên. Tránh nhìn chằm chằm hay nhận xét ngoại hình của bé trước người khác. Bé dễ ngại ngùng và tự ti.
Không nên bóp nắn, chườm nóng hay tự xoa bóp vùng ngực của bé. Những việc đó có thể làm bé đau và không giúp gì cho việc chẩn đoán. Đừng tự mua thực phẩm chức năng, kem bôi hay thuốc có chứa hormone cho con. Chúng có thể làm tình trạng nặng hơn.
Hãy ghi lại ngày bạn thấy nụ vú, ngày mọc lông và chiều cao đo theo từng tháng. Chụp ảnh nếu cần để so sánh. Những ghi chép này giúp bác sĩ đánh giá tốc độ thay đổi của bé.
Chế độ ăn nhiều rau, trái cây, đủ đạm và hạn chế nước ngọt, đồ chiên rán rất có lợi cho trẻ. Bé nên vận động ngoài trời mỗi ngày và ngủ đủ giấc. Cha mẹ cũng nên giữ cân nặng của bé ở mức hợp lý. Đây là những thói quen tốt bất kể bé có dậy thì sớm hay không.
Khi nào cần đi khám
Bạn nên đưa bé đi khám nếu thấy nụ vú xuất hiện trước tám tuổi. Nên đi khám nếu ngực lớn nhanh, đau nhiều hoặc chỉ có một khối cứng, đỏ, nóng ở một bên. Cũng nên đi khám nếu bé mọc lông mu, có mùi cơ thể hoặc ra dịch âm đạo sớm.
Nếu bé có kinh nguyệt trước chín tuổi, bé cần được khám sớm. Bé đau đầu dữ dội, nôn, nhìn mờ kèm dậy thì sớm cũng cần gặp bác sĩ ngay. Đừng chờ tới lần khám định kỳ.
Nhiều bà mẹ bắt đầu để ý sự phát triển của con từ lúc mang thai. Nếu bạn muốn hiểu rõ hơn các mốc theo dõi từ đó, hãy xem bài về các mốc khám thai quan trọng. Với trẻ nhỏ hơn, bài bé 4 tháng chưa lật cũng nêu cách theo dõi các mốc vận động.
Bạn có thể đọc thêm về chăm sóc sức khỏe trẻ em trên trang của Bộ Y tế và Tổ chức Y tế Thế giới. Các thắc mắc thường gặp khác nằm trong mục Hỏi đáp sức khỏe.
Một bên ngực nhú trước chưa chắc là dậy thì sớm ở bé gái. Tuổi của bé và các dấu hiệu đi kèm mới là điều quyết định. Cha mẹ hãy theo dõi, ghi chép và đưa con đi khám khi có nghi ngờ. Sự đồng hành, lắng nghe của gia đình quan trọng không kém việc điều trị.
