Thuốc dị ứng tốt nhất không phải là một cái tên cố định dùng cho tất cả mọi người. Loại phù hợp là loại đúng với triệu chứng và cơ địa của chính bạn. Ban biên tập nhận được câu hỏi này khá thường xuyên: người nhà bị ngứa, nổi mề đay hay hắt hơi liên tục thì nên mua thuốc nào? Chúng tôi khuyên bạn nên hiểu nguyên tắc chọn thuốc trước, rồi mới nghĩ đến tên thuốc cụ thể.
Với phần lớn người lớn gặp ngứa, hắt hơi, sổ mũi hay nổi mề đay ở mức nhẹ, nhóm kháng histamin thế hệ 2 thường được ưu tiên. Nhóm này ít gây buồn ngủ hơn thế hệ trước. Tuy vậy, mọi lựa chọn đều cần xem kỹ chỉ định và chống chỉ định. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Vì sao người bị dị ứng hay chọn sai thuốc?
Chúng tôi gặp không ít trường hợp mua nhầm thuốc. Có người nghĩ thuốc cảm nào cũng chống được dị ứng. Thực tế không hẳn vậy. Một số thuốc cảm tổng hợp đã chứa sẵn kháng histamin. Nếu uống thêm một viên thuốc dị ứng riêng, cơ thể nhận cùng một hoạt chất hai lần. Kết quả là dễ buồn ngủ mà hiệu quả cũng không tốt hơn.
Một lý do khác là chọn theo quảng cáo. Loại thuốc hợp với người trẻ khỏe mạnh chưa chắc đã an toàn với người cao tuổi hoặc người đang dùng thuốc tim mạch. Có người uống đến khi triệu chứng dịu đi rồi bỏ, trong khi nguyên nhân gốc vẫn chưa được tìm ra. Khi dị ứng tái đi tái lại, việc đi khám để xác định nguyên nhân quan trọng hơn nhiều so với việc đổi hết loại này sang loại khác.
Ba tiêu chí chọn thuốc dị ứng
Khi đứng trước quầy thuốc, bạn nên cân nhắc theo ba tiêu chí. Tiêu chí đầu tiên là hiệu quả với đúng triệu chứng của mình. Ngứa, hắt hơi, chảy nước mũi và mề đay là những biểu hiện khác nhau, và mỗi nhóm thuốc đáp ứng tốt hơn với một kiểu triệu chứng. Vì vậy, hãy gọi tên đúng triệu chứng trước khi hỏi mua.
Tiêu chí thứ hai là mức độ tác dụng phụ. Buồn ngủ, khô miệng và tim đập nhanh là những phản ứng thường gặp. Nếu bạn đang lái xe hoặc làm công việc cần tập trung, buồn ngủ là điều phải cân nhắc kỹ. Tiêu chí thứ ba là đối tượng sử dụng. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh gan hay thận thường cần loại thuốc và liều lượng riêng.
So sánh các nhóm thuốc dị ứng phổ biến
Kháng histamin thế hệ 1 có tác dụng khá nhanh và giá thành thấp. Nhược điểm là dễ gây buồn ngủ, nên không phải lựa chọn tốt khi cần dùng hằng ngày. Nhiều người lớn tuổi kể lại cảm giác lơ mơ sau khi uống. Đây chính là lý do nhóm này cần thận trọng.
Kháng histamin thế hệ 2 ít gây buồn ngủ hơn. Vì thế, nhóm này thường được chọn khi cần dùng đều đặn trong thời gian dài. Người có bệnh nền vẫn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bắt đầu, nhất là khi đang dùng nhiều loại thuốc khác.
Corticoid dạng xịt mũi có vai trò khác hẳn. Thuốc hiệu quả với viêm mũi dị ứng kéo dài, nhưng không giảm triệu chứng ngay như thuốc uống. Thường phải sau vài ngày thuốc mới phát huy đầy đủ tác dụng. Cách xịt đúng cũng quan trọng không kém việc chọn đúng loại. Không nên tự ý kéo dài hay ngừng đột ngột khi chưa có chỉ định.
Chọn thuốc dị ứng cho trẻ em theo cân nặng
Với trẻ nhỏ, chúng tôi khuyên cha mẹ nhìn cân nặng trước, rồi mới xét đến tuổi. Hai bé cùng 3 tuổi có thể cần liều rất khác nhau. Dạng siro thường tiện hơn cho trẻ nhỏ. Cha mẹ cần dùng đúng dụng cụ đong đi kèm, không dùng thìa ăn thông thường vì rất dễ sai liều.
Tuyệt đối không tự lấy thuốc người lớn cho trẻ dưới 2 tuổi. Sau khi bé uống thuốc, hãy quan sát xem bé có ngủ li bì bất thường hay quấy khóc khó dỗ không. Nếu có dấu hiệu này, hãy đưa bé đi khám sớm.
Người cao tuổi và người có bệnh nền cần thận trọng điều gì?
Người cao tuổi dễ chóng mặt và té ngã nếu dùng thuốc gây an thần. Nhóm ít an thần thường là lựa chọn an toàn hơn, đặc biệt với người đã từng té ngã hoặc đi lại khó khăn.
Tương tác thuốc cũng là vấn đề đáng quan tâm. Nhiều người đang uống thuốc huyết áp, thuốc tim mạch hoặc thuốc đái tháo đường. Một số thuốc dị ứng có thể ảnh hưởng đến các thuốc này. Người suy gan hay suy thận cần hỏi bác sĩ về liều dùng và không nên tự điều chỉnh.
Những sai lầm thường gặp khi dùng thuốc dị ứng
- Ngừng thuốc ngay khi triệu chứng vừa đỡ, khiến bệnh quay lại.
- Dùng nhiều loại thuốc chống dị ứng cùng lúc mà không kiểm tra hoạt chất trùng nhau.
- Bỏ qua dấu hiệu nguy hiểm như khó thở, sưng môi hoặc lưỡi, phát ban lan nhanh.
Khi có khó thở hoặc sưng vùng mặt, bạn cần đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức. Tình huống này có thể diễn biến rất nhanh, không nên chờ thuốc tự hết tác dụng.
Khi nào nên đi khám thay vì tự mua thuốc?
Nếu dị ứng kéo dài trên một đến hai tuần, hoặc tái đi tái lại nhiều lần trong năm, bạn nên đi khám. Triệu chứng làm ảnh hưởng đến giấc ngủ, học tập hay công việc cũng là dấu hiệu cần đánh giá. Nếu nghi ngờ dị ứng với thức ăn hoặc một loại thuốc cụ thể, các xét nghiệm sẽ giúp xác định đúng nguyên nhân thay vì phải đoán. Bạn có thể tìm hiểu thêm về rủi ro khi tự xử lý tại nhà qua bài cảnh báo tình trạng dị ứng do tự mua thuốc điều trị tại nhà.
Chuẩn bị gì khi đi khám dị ứng?
Bạn nên ghi lại thời điểm triệu chứng xuất hiện và những yếu tố nghi ngờ như thức ăn, thời tiết hay môi trường xung quanh. Hãy mang theo danh sách thuốc đang dùng, kể cả thuốc mua không kê đơn và thực phẩm chức năng. Nếu có vết phát ban, hãy chụp ảnh lúc nó rõ nhất, vì khi đến khám vết có thể đã mờ đi. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn trong thời gian ngắn. Với các thủ tục khám và tra cứu, bạn cũng có thể đọc hướng dẫn tra cứu thông tin khám chữa bệnh.
Câu hỏi thường gặp
Thuốc dị ứng có gây buồn ngủ không?
Có, nhưng mức độ khác nhau tùy nhóm thuốc. Nhóm thế hệ 1 dễ gây buồn ngủ hơn nhóm thế hệ 2. Nếu cần làm việc tập trung hoặc lái xe, bạn nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi dùng.
Phụ nữ mang thai có uống được thuốc dị ứng không?
Không nên tự ý uống. Một số loại được xem là tương đối an toàn hơn trong thai kỳ, nhưng việc lựa chọn cần do bác sĩ sản khoa quyết định theo từng giai đoạn thai.
Dùng thuốc dị ứng hằng ngày có hại không?
Điều này phụ thuộc vào loại thuốc và tình trạng của từng người. Nhóm thế hệ 2 thường dùng được lâu hơn, nhưng nếu cần dùng dài ngày, bạn nên có bác sĩ theo dõi.
Khi nào thuốc dị ứng không còn tác dụng?
Khi triệu chứng không cải thiện sau vài ngày dùng đúng cách, hoặc tình trạng nặng lên, bạn nên đi khám lại để đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh phác đồ.
Có nên kết hợp thuốc dị ứng với thuốc xịt mũi không?
Trong nhiều trường hợp viêm mũi dị ứng, bác sĩ có thể chỉ định kết hợp. Tuy vậy, bạn không nên tự phối hợp, vì mỗi loại có cách dùng và thời gian dùng riêng.
Để hiểu rõ hơn về cách chúng tôi tổng hợp và kiểm chứng nội dung, bạn có thể xem thêm.