Tăng triglyceride ngày Tết là chuyện khá phổ biến sau những bữa cỗ dày đặc thịt mỡ, bánh chưng, mứt kẹo và rượu bia. Nhiều người khỏe mạnh cả năm nhưng đầu xuân lại đi khám vì mệt mỏi, đau bụng hoặc kết quả xét nghiệm mỡ máu thay đổi. Bài viết giúp bạn hiểu chỉ số này và cách ăn Tết vui mà vẫn an toàn.
Thông tin chỉ để tham khảo. Nếu bạn đang điều trị bệnh mạn tính, hãy hỏi bác sĩ của mình về chế độ ăn phù hợp.
Triglyceride là gì
Triglyceride là một dạng mỡ trong máu. Cơ thể dùng chúng để dự trữ năng lượng. Sau bữa ăn, năng lượng dư sẽ chuyển thành triglyceride và được cất trong mô mỡ. Khi cần, cơ thể lấy ra để dùng.
Triglyceride khác với cholesterol, dù cả hai đều gọi chung là mỡ máu. Cholesterol tham gia cấu tạo tế bào và hormone. Triglyceride chủ yếu là kho năng lượng. Khi triglyceride cao kéo dài, nguy cơ tim mạch có thể tăng, nhất là kèm cholesterol xấu cao hoặc đái tháo đường.
Vì sao tăng triglyceride ngày Tết
Trong dịp Tết, nhiều yếu tố cùng lúc khiến tăng triglyceride ngày Tết dễ xảy ra. Bữa ăn thường nhiều thịt mỡ, món chiên xào và đồ nếp. Bánh mứt, kẹo, nước ngọt bổ sung thêm đường. Tinh bột và đường dư sẽ được gan chuyển thành triglyceride.
Rượu bia là tác nhân đặc biệt. Cồn kích thích gan sản xuất thêm triglyceride và làm cơ thể thải chúng chậm hơn. Một số người có sẵn triglyceride cao có thể tăng vọt chỉ sau vài ngày uống nhiều.
Ngoài ăn uống, sinh hoạt ngày Tết cũng thay đổi. Chúng ta ngồi lâu khi tiếp khách, thức khuya, ít vận động và ngủ không đủ. Những điều này làm cơ thể tiêu hao năng lượng ít đi. Mọi thứ cộng lại khiến mỡ máu dễ tăng.
Những người có nền bệnh cần chú ý hơn. Đó là người đái tháo đường, thừa cân, béo bụng và người từng có mỡ máu cao. Bạn có thể đọc thêm bài ăn nhiều đồ ngọt và đái tháo đường để hiểu mối liên hệ giữa đường và chuyển hóa.
Triglyceride tăng cao nguy hiểm thế nào
Mức tăng nhẹ thường không có triệu chứng, chỉ phát hiện khi xét nghiệm. Nếu kéo dài, mỡ máu cao góp phần vào xơ vữa động mạch và gan nhiễm mỡ. Đó là nền tảng của nhiều bệnh tim mạch về sau.
Khi triglyceride tăng rất cao, có thể xảy ra viêm tụy cấp. Đây là tình trạng cấp cứu. Người bệnh đau dữ dội vùng thượng vị, đau lan ra sau lưng, buồn nôn và nôn. Đau thường không giảm khi nghỉ ngơi hoặc thay đổi tư thế. Rượu bia và bữa ăn nhiều mỡ có thể là yếu tố khởi phát.
Vì vậy, sau một bữa tiệc mà bạn đau bụng dữ dội, đừng nghĩ chỉ là khó tiêu. Hãy đến cơ sở y tế sớm. Nếu đau kèm khó thở, vã mồ hôi hay ngất, hãy gọi 115.
Cách ăn Tết để giữ mỡ máu ổn định
Để tránh tăng triglyceride ngày Tết, bạn không cần kiêng khem quá mức. Chỉ cần chọn lọc và điều độ, bạn vẫn có một cái Tết trọn vẹn.
Hãy chia nhỏ bữa ăn thay vì ăn quá no một lần. Mỗi bữa nên có nhiều rau xanh, dưa muối vừa phải và đạm từ cá, thịt nạc. Nên luộc, hấp, nướng thay cho chiên rán. Bánh chưng, giò chả, thịt đông nên ăn một lượng nhỏ.
Với đồ ngọt, hãy chọn hoa quả tươi thay cho mứt kẹo. Nước ngọt nên đổi thành nước lọc hoặc trà nhạt. Rượu bia cần hạn chế tối đa. Nếu uống, hãy uống chậm, kèm thức ăn và không uống hằng ngày. Người có mỡ máu cao hoặc bệnh gan nên tránh rượu bia.
Hãy duy trì vận động. Đi bộ sau bữa ăn mười đến mười lăm phút, đi chúc Tết bằng cách đi bộ khi có thể. Ngủ đủ giấc và uống đủ nước. Những việc nhỏ này giúp cơ thể tiêu hao năng lượng dư.
Nếu bạn đang dùng thuốc điều trị mỡ máu, đái tháo đường hay huyết áp, hãy tiếp tục dùng theo chỉ định. Đừng bỏ thuốc vì nghĩ nghỉ Tết. Cũng đừng tự mua thuốc hay thực phẩm chức năng giảm mỡ máu.
Khi nào nên xét nghiệm mỡ máu
Nếu lo tăng triglyceride ngày Tết, hãy cân nhắc kiểm tra mỡ máu sau kỳ nghỉ, nhất là khi có yếu tố nguy cơ. Xét nghiệm thường yêu cầu nhịn ăn theo hướng dẫn của cơ sở y tế, thường vài giờ đến qua đêm. Đừng tự chẩn đoán qua một lần đo tại nhà mà không hỏi bác sĩ.
Người từ trung niên trở lên nên kiểm tra mỡ máu định kỳ dù không có triệu chứng. Người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc gia đình có người bị bệnh tim sớm nên kiểm tra thường xuyên hơn. Bác sĩ sẽ tư vấn khoảng cách phù hợp với bạn.
Đi khám sớm nếu bạn thấy mệt kéo dài, đau ngực, khó thở khi gắng sức hoặc đau bụng trên dữ dội. Một số người còn có biểu hiện đi tiểu bất thường sau dịp lễ, bạn có thể xem bài hiện tượng đi tiểu són để biết khi nào cần khám.
Thông tin về dinh dưỡng và tim mạch có trên trang của Bộ Y tế và WHO. Kiến thức khác về bệnh mạn tính nằm trong mục Bệnh thường gặp.
Tăng triglyceride ngày Tết hoàn toàn có thể phòng được bằng cách ăn uống điều độ, hạn chế rượu bia và duy trì vận động. Hãy vui Tết trong sự cân bằng. Nếu có nghi ngờ, việc kiểm tra mỡ máu sau kỳ nghỉ sẽ giúp bạn yên tâm.
