Ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không là câu hỏi mà nhiều gia đình đặt ra, nhất là khi trong nhà có người mắc bệnh. Câu trả lời không đơn giản là có hoặc không. Đường ăn vào không phải nguyên nhân duy nhất, nhưng thói quen ăn ngọt kéo dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ.
Bài viết giải thích mối liên hệ này bằng lời dễ hiểu. Chúng tôi cũng nêu cách phòng bệnh và dấu hiệu cần đi kiểm tra. Nội dung chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Đái tháo đường là gì
Đái tháo đường, còn gọi là tiểu đường, là bệnh làm đường trong máu tăng cao kéo dài. Cơ thể cần hormone insulin để đưa đường từ máu vào tế bào làm năng lượng. Khi thiếu insulin hoặc insulin hoạt động kém, đường ở lại trong máu và gây tổn hại dần nhiều cơ quan.
Có nhiều thể bệnh. Đái tháo đường típ 1 thường gặp ở người trẻ, do cơ thể gần như không tạo được insulin. Típ 2 phổ biến hơn, thường xuất hiện ở người lớn và liên quan chặt với lối sống. Thai kỳ cũng có thể gây đái tháo đường tạm thời.
Ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không
Ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không phụ thuộc vào cả quá trình. Một chiếc bánh ngọt hay một ly trà sữa không làm bạn mắc tiểu đường ngay. Bệnh hình thành từ nhiều yếu tố cộng lại. Tuy nhiên, ăn nhiều đồ ngọt, đặc biệt là nước ngọt có đường, thường đi kèm dư thừa năng lượng. Năng lượng thừa tích tụ thành mỡ và làm cân nặng tăng.
Thừa cân, béo bụng khiến cơ thể đề kháng với insulin. Tuyến tụy phải làm việc nhiều hơn để bù, rồi dần suy yếu. Đó là con đường phổ biến dẫn đến đái tháo đường típ 2. Vì vậy, ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không phần lớn phụ thuộc vào việc bạn có tăng cân và ít vận động hay không.
Đồ uống có đường đáng chú ý hơn cả. Chúng chứa nhiều đường hấp thu nhanh mà không gây no. Người uống thường không giảm ăn các bữa khác nên dễ dư năng lượng. Các tổ chức y tế thường khuyến cáo hạn chế đường tự do trong khẩu phần hằng ngày.
Hãy hình dung hai người có lối ăn giống nhau. Một người đi bộ đều mỗi ngày, giữ cân nặng ổn định. Người kia ngồi nhiều, tăng cân theo năm tháng. Nguy cơ của hai người khác nhau, dù lượng đồ ngọt tương đương. Đây chỉ là ví dụ minh họa để thấy vai trò của cả lối sống.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ
Ngoài đồ ngọt, còn nhiều yếu tố khác cần lưu ý. Bạn nên xem mình có yếu tố nào trong danh sách dưới đây.
- Thừa cân, béo phì, nhất là mỡ tập trung vùng bụng.
- Ít vận động, ngồi nhiều.
- Có cha mẹ hoặc anh chị em ruột bị đái tháo đường.
- Tuổi từ trung niên trở lên.
- Huyết áp cao hoặc rối loạn mỡ máu.
- Phụ nữ từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc sinh con nặng cân.
Có nhiều yếu tố không thay đổi được, như tuổi hay di truyền. Tuy vậy, cân nặng, ăn uống và vận động nằm trong tầm tay bạn. Đó là lý do phòng bệnh luôn có ý nghĩa.
Cách ăn uống để phòng bệnh
Nếu bạn lo ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không, hãy nhớ rằng không cần kiêng ngọt hoàn toàn. Mục tiêu là ăn có chừng mực và cân đối. Hãy thử vài thay đổi nhỏ nhưng bền vững.
Hãy giảm nước ngọt, trà sữa, nước ép đóng chai và thay bằng nước lọc hoặc trà không đường. Bánh kẹo, chè, mứt nên ăn ít và không ăn hằng ngày. Đừng quên rằng cơm, bún, phở và khoai cũng chuyển thành đường trong máu. Vì thế khẩu phần tinh bột cũng cần vừa phải.
Mỗi bữa nên có nhiều rau xanh, đủ đạm từ cá, đậu, trứng, thịt nạc. Ưu tiên gạo lứt, ngũ cốc nguyên hạt khi có thể. Ăn chậm, nhai kỹ và tránh ăn vặt liên tục cũng giúp kiểm soát năng lượng.
Vận động đều đặn đóng vai trò lớn. Đi bộ nhanh, đạp xe hoặc làm việc nhà tích cực trong khoảng ba mươi phút mỗi ngày đều có lợi. Người có bệnh tim, khớp hay đang có bệnh mạn tính nên hỏi bác sĩ về mức tập phù hợp.
Dịp lễ, Tết là lúc mâm cỗ nhiều bánh mứt và rượu bia. Nếu bạn đang có mỡ máu cao, bài cảnh giác tăng triglyceride vì chế độ ăn ngày Tết sẽ giúp bạn ăn uống hợp lý hơn.
Dấu hiệu cần đi kiểm tra
Dù bạn thắc mắc ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không, cách chắc chắn nhất là xét nghiệm. Đái tháo đường giai đoạn đầu có thể không có triệu chứng rõ. Nhiều người chỉ phát hiện khi đi khám vì lý do khác. Do đó, xét nghiệm định kỳ rất cần thiết với người có nguy cơ. Hãy đi khám nếu bạn thấy những dấu hiệu sau.
- Khát nước nhiều, uống nhiều nhưng vẫn khát.
- Đi tiểu nhiều lần, đặc biệt ban đêm.
- Sụt cân không rõ lý do dù ăn nhiều.
- Mệt mỏi, nhìn mờ.
- Vết thương lâu lành, hay nhiễm trùng da.
- Tê bì, châm chích ở bàn chân.
Bác sĩ thường chỉ định xét nghiệm đường huyết lúc đói hoặc xét nghiệm HbA1c, đôi khi cả nghiệm pháp dung nạp đường. Kết quả cho biết bạn bình thường, ở giai đoạn tiền đái tháo đường hay đã mắc bệnh. Tiền đái tháo đường là thời điểm vàng để thay đổi lối sống và ngăn bệnh tiến triển.
Người từ độ tuổi trung niên hoặc có yếu tố nguy cơ nên hỏi bác sĩ về lịch kiểm tra phù hợp. Việc này cũng nằm trong chương trình khám sức khỏe tổng quát và tầm soát bệnh sớm. Nếu bạn đã được chẩn đoán, hãy tuân thủ điều trị và không tự ý bỏ thuốc.
Bạn có thể tham khảo thông tin chung về bệnh này trên trang của Tổ chức Y tế Thế giới và Bộ Y tế. Các bài viết khác về bệnh mạn tính có trong mục Bệnh thường gặp.
Vậy ăn nhiều đồ ngọt có bị tiểu đường không? Đồ ngọt là một mảnh ghép cùng với cân nặng, vận động và yếu tố gia đình. Bạn hãy ăn ngọt vừa phải, giữ cân nặng hợp lý, vận động mỗi ngày và kiểm tra định kỳ. Những thói quen đó bảo vệ sức khỏe lâu dài cho cả gia đình.
