Nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ nên tính khi nhà hết an toàn hoặc người chăm kiệt sức.
Chúng tôi là ban biên tập thông tin sức khỏe cộng đồng. Bài này đi theo trình tự gia đình thường gặp, từ dấu hiệu đầu tiên đến chuyện chi phí. Thông tin chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Dấu hiệu cần đưa người thân đi khám
Ai cũng có lúc quên chìa khóa hoặc quên tên một người quen. Đó là chuyện thường của tuổi tác. Nhưng có những biểu hiện khác hẳn, đáng để đưa người thân đi khám:
- Quên việc vừa làm xong, như đã ăn cơm hay chưa
- Hỏi đi hỏi lại một câu trong vài phút
- Đang nói dở thì không tìm được từ để diễn đạt
- Lạc đường ngay ở nơi quen, ví dụ đường đi chợ gần nhà
- Tính nết đổi khác rõ rệt: người hiền bỗng cáu gắt, người cẩn thận bỗng bỏ bê việc nhà
Lão hóa bình thường diễn ra chậm và ít ảnh hưởng đến sinh hoạt. Sa sút trí tuệ, trong đó có bệnh Alzheimer, là khi trí nhớ và khả năng suy nghĩ giảm dần.
Hai tình trạng này khó phân biệt bằng mắt thường. Vì vậy cần bác sĩ đánh giá trực tiếp.
Một số nguyên nhân gây quên điều trị được, như thiếu vitamin B12 hay rối loạn tuyến giáp. Nên đi khám sớm, đừng chờ xem tình hình. Bạn có thể xem thêm khám sức khỏe định kỳ cho người trên 60 tuổi.
Bệnh thay đổi thế nào qua từng giai đoạn?
Người ta thường chia thành giai đoạn nhẹ, trung bình và nặng cho dễ hình dung. Ranh giới giữa các giai đoạn khá mờ.
Ở giai đoạn nhẹ, người bệnh vẫn tự tắm rửa, nấu vài món đơn giản, chỉ hay quên. Vì bề ngoài còn ổn nên nhiều nhà nghĩ chắc không sao. Đây lại là lúc nên sắp xếp lại nhà cửa.
Đây cũng là lúc bàn kế hoạch dài hạn, khi người bệnh còn đủ tỉnh táo để cùng quyết định.
Sang giai đoạn trung bình, nhiều gia đình thấy bối rối nhất. Người bệnh dễ kích động. Có lúc ông bà đi tìm căn nhà cũ dù đang ở ngay nhà mình. Giấc ngủ đảo lộn: ban ngày lơ mơ, ban đêm thức dậy đi quanh nhà.
Giai đoạn nặng, người bệnh cần hỗ trợ gần như mọi sinh hoạt: ăn uống, vệ sinh, đi lại. Người chăm lúc này cần có sức khỏe tốt và biết cách nâng đỡ. Lên kế hoạch sớm giúp gia đình tránh quyết định vội vàng.
Chăm tại nhà: nói chuyện, sắp xếp nhà, giờ giấc
Đừng cố bắt người bệnh nhớ lại. Khi họ nhầm lẫn, tranh cãi chỉ làm họ thêm sợ và giận. Hãy nói chậm, mỗi câu một ý, kèm cử chỉ dễ hiểu.
Nếu họ nhắc đến người đã mất, hãy gật đầu và nói “Ông nhớ bác ấy nhiều nhỉ”. Thường họ sẽ dịu lại.
Vài thay đổi nhỏ trong nhà giúp người bệnh bớt rối và bớt nguy cơ vấp ngã:
- Dán nhãn chữ to, kèm hình, lên tủ và cửa phòng tắm, phòng ngủ
- Bỏ thảm trơn, gom dây điện, bọc các góc nhọn
- Để đèn ngủ sáng suốt đêm, phòng khi người bệnh tỉnh giấc trong bóng tối
- Lắp tay vịn ở cầu thang và trong nhà vệ sinh
- Khóa cửa ở vị trí cao hơn tầm tay, hoặc gắn chuông báo khi mở cửa
Giờ giấc nên có điểm neo. Treo đồng hồ to và lịch ghi ngày. Đặt giờ ăn, giờ tắm, giờ đi dạo cố định. Đồng hồ đeo tay quen thuộc giúp người bệnh yên tâm hơn một món mới mua.
Ban ngày nên cho tiếp xúc ánh sáng tự nhiên và đi lại nhẹ nhàng. Buổi tối nên giảm tiếng ồn và tắt tivi sớm.
Thực đơn nên có rau xanh, cá, đậu và đủ nước. Hãy theo dõi cân nặng. Có người quên ăn, còn người khác lại ăn liên tục vì quên mình vừa ăn xong.
Nguyên tắc vận động và ăn uống ở đây giống nhiều điểm với chăm người bệnh khác. Bạn có thể xem thêm cách chăm sóc người sau đột quỵ tại nhà.
Những việc nhẹ như nghe lại bài hát cũ, xem ảnh gia đình hay gấp quần áo cũng có ích. Người bệnh thấy mình vẫn làm được việc. Hãy chọn việc vừa sức và khen khi họ làm xong, dù chỉ một phần.
Thuốc men và hành vi khó: điều gia đình cần biết
Hành vi khó thường có lý do cụ thể. Người bệnh có thể đang đau, đói, mệt hoặc khó chịu vì tiếng ồn. Chuyển phòng hay đổi người chăm cũng dễ khiến họ hoảng.
Trước khi nghĩ bệnh nặng thêm, hãy xem trong ngày có gì vừa thay đổi. Khi người bệnh cáu, đừng quát lại. Thử đưa ra sân phơi nắng, mời món họ thích, hoặc bật bản nhạc quen.
Có lúc người bệnh hoang tưởng, ví dụ nghĩ có người lấy đồ của mình. Đừng tranh cãi đúng sai. Hãy thừa nhận cảm xúc của họ, cùng tìm món đồ, rồi chuyển sang việc khác.
Nếu hoang tưởng nặng hoặc mất ngủ kéo dài, hãy báo bác sĩ. Đừng tự cho dùng thuốc an thần, vì có loại làm người bệnh lú lẫn hơn.
Người cao tuổi thường uống nhiều thứ thuốc cùng lúc cho nhiều bệnh nền. Vì vậy cần bác sĩ rà soát định kỳ. Bài về dùng nhiều loại thuốc cùng lúc ở người cao tuổi giải thích rủi ro và cách theo dõi.
Người chăm sóc tại nhà dễ kiệt sức ra sao?
Người chăm chính thường mất ngủ, lo âu liên tục và dần không còn thời gian cho bản thân. Khi họ kiệt sức, cả gia đình dễ rơi vào thế bị động. Một vài dấu hiệu cho thấy người chăm cần được đỡ tay:
- Cáu gắt thường xuyên
- Không muốn gặp bạn bè
- Mất ngủ kéo dài
- Bỏ bữa, hoặc bỏ lịch khám bệnh của chính mình
Nhiều người dồn hết sức cho cha mẹ. Rồi họ bỏ quên huyết áp, giấc ngủ và tinh thần của mình. Người chăm cũng cần đi khám định kỳ.
Lúc này, gia đình nên chia ca cho các anh chị em, nhờ người thân về trông vào cuối tuần. Nếu điều kiện cho phép, thuê người trông theo giờ cũng hợp lý.
Khi nào nên cân nhắc nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ?
Không có quy định cứng nào về thời điểm. Nhưng có vài tín hiệu khá rõ. Đó là té ngã nhiều lần, lạc đường hơn một lần, hoặc có hành vi gây hại.
Gia đình không còn người thay phiên, hoặc không biết xử lý hành vi khó? Khi đó, cân nhắc một cơ sở chuyên biệt là có lý do chính đáng.
Việc chuyển người bệnh nên làm từ từ nếu có thể. Đưa họ đi thăm trước, mang theo vài món đồ quen như chăn, ảnh gia đình. Đổi môi trường đột ngột dễ khiến người bệnh hoảng.
Quyết định này không có nghĩa là bỏ rơi người thân. Nhiều gia đình vẫn ghé thăm đều đặn sau khi người bệnh chuyển đi. Điều đó có thể tốt hơn việc cố giữ họ ở nhà khi cả hai bên đều kiệt quệ.
Chọn nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ: nên hỏi gì?
Khi đi xem một cơ sở, bạn nên hỏi:
- Nhân viên có được đào tạo về sa sút trí tuệ không?
- Có khu sinh hoạt an toàn, chống đi lạc cho người giảm trí nhớ không?
- Sức khỏe và việc dùng thuốc của người bệnh được theo dõi thế nào?
- Quy định thăm nom ra sao, gia đình có được ghé thường xuyên không?
Để hình dung, hãy xem qua nhà dưỡng lão cho người giảm trí nhớ tại Dưỡng lão Hạnh Phúc Viên. Sau đó, hãy đối chiếu với danh sách câu hỏi trên và với các nơi khác.
Chi phí, BHYT và câu hỏi thường gặp
Chi phí chăm sóc thường gồm thuốc, khám định kỳ, thiết bị hỗ trợ và công người chăm. Thiết bị hỗ trợ như giường chỉnh độ cao hay đệm chống loét.
Chăm tại nhà thì công người giúp việc thường là khoản lớn nhất. Với cơ sở chuyên biệt, chi phí hay tính trọn gói hơn. Dù vậy, cần đọc kỹ khoản nào đã bao gồm và khoản nào tính thêm.
Bạn có thể thử tính cả hai phương án trong một năm. Đừng quên chi phí cho sức khỏe của người chăm, khoản dễ bị bỏ sót nhất.
Về bảo hiểm y tế, chi phí khám và thuốc được hưởng theo quy định của từng đối tượng. Công chăm sóc thường không nằm trong phạm vi chi trả, nên hãy lập ngân sách sớm.
Có chữa khỏi sa sút trí tuệ không?
Phần lớn các dạng hiện chưa có thuốc chữa khỏi hoàn toàn. Tuy vậy, vài nguyên nhân điều trị được. Đó là thiếu vitamin B12, rối loạn tuyến giáp hay tác dụng phụ của thuốc. Vì thế đi khám vẫn là bước nên làm.
Có nên cho sống chung với con cháu không?
Tùy điều kiện từng nhà. Có người thay phiên và nhà được sắp xếp an toàn thì sống chung là lựa chọn tốt. Nếu không, cố giữ có thể khiến cả hai bên thêm căng thẳng.
Khi nào cần cơ sở chăm sóc chuyên biệt?
Hãy cân nhắc khi người bệnh té ngã, đi lạc nhiều lần hoặc có hành vi nguy hiểm. Cũng nên cân nhắc khi người chăm đã kiệt sức. Nên hỏi bác sĩ điều trị để có đánh giá khách quan.
Chúng tôi nhắc lại: thông tin trong bài chỉ để tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Nếu người thân thay đổi đột ngột, hãy đưa đi khám ngay.