Tối vừa đưa con đi tiêm xong, về đến nhà được một lúc thì bé bắt đầu nóng người, mặt đỏ hồng. Cha mẹ nào gặp tình huống này cũng dễ rối. Tin tốt là sốt sau tiêm chủng ở trẻ là phản ứng khá phổ biến. Phần lớn trường hợp sốt nhẹ, khoảng 37,5 đến 38,5 độ C, kéo dài một đến hai ngày. Điều đó cho thấy hệ miễn dịch của con đang làm việc. Điều quan trọng hơn là biết cách theo dõi và nhận ra lúc nào cần đưa con đến cơ sở y tế. Bài viết này chỉ mang tính tham khảo, không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Sau mũi tiêm, con sốt là bình thường hay đã có vấn đề?
Nhiều cha mẹ hoảng hốt khi thấy con nóng lên ngay buổi tối hôm tiêm. Cảm giác ấy hoàn toàn dễ hiểu. Tuy vậy, chính sự lo lắng này hay khiến người lớn cho con uống thuốc quá liều hoặc quấn chăn kín mít, làm bé càng khó chịu hơn.
Sốt sau tiêm là tín hiệu cho thấy cơ thể đang nhận diện và phản ứng với thành phần của vắc xin. Điều cốt lõi là phân biệt được phản ứng thường gặp với những dấu hiệu bất thường cần can thiệp sớm. Khi đã nắm được ranh giới đó, cha mẹ sẽ bớt hoang mang và xử trí đúng hơn.
Vì sao trẻ bị sốt sau khi tiêm chủng?
Vắc xin đưa vào cơ thể một phần rất nhỏ của tác nhân gây bệnh, hoặc một phần thông tin di truyền của tác nhân đó. Mục đích là để hệ miễn dịch học cách nhận biết và tạo kháng thể. Quá trình huấn luyện này có thể khiến cơ thể tạm thời tăng nhiệt, giống như khi đang chống lại một đợt xâm nhập thật.
Nói cách khác, cơn sốt nhẹ phần nào cho thấy lớp phòng vệ đang được xây dựng. Thời điểm sốt thường xuất hiện khoảng 6 đến 48 giờ sau tiêm. Đa số trường hợp tự hết sau một đến ba ngày. Mức độ sốt cũng khác nhau giữa các loại vắc xin. Vì vậy, một mũi gây sốt không có nghĩa là vắc xin có vấn đề. Ngược lại, một mũi không sốt cũng không nói lên hiệu quả kém.
Phản ứng nào là bình thường, dấu hiệu nào cần để ý?
Để cha mẹ dễ nhớ, chúng tôi thường chia phản ứng sau tiêm thành ba nhóm. Nhóm đầu tiên là phản ứng bình thường. Con sốt nhẹ, vùng tiêm hơi sưng đỏ và đau, bé bỏ bú hoặc quấy khóc nhẹ trong 24 đến 48 giờ đầu. Nếu con vẫn tỉnh táo, những biểu hiện này không đáng báo động.
Nhóm thứ hai là dấu hiệu cần theo dõi sát. Gồm sốt trên 39 độ C kéo dài quá 48 giờ, khóc thét lâu không dỗ được, hoặc nổi mề đay lan rộng khắp người. Với nhóm này, bạn nên gọi điện hỏi ý kiến nhân viên y tế. Đồng thời, hãy chuẩn bị sẵn sàng để đưa con đi khám nếu tình trạng không cải thiện.
Nhóm thứ ba là tình trạng cấp cứu. Co giật, tím tái, khó thở, lừ đừ khó đánh thức, nôn liên tục, hoặc phát ban xuất huyết không mất đi khi ấn kính lên da đều thuộc nhóm này. Gặp các dấu hiệu trên, đừng chần chừ. Hãy đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức.
Đo nhiệt độ đúng cách và khi nào nên hạ sốt
Đo ở nách hoặc ở tai là hai cách phổ biến tại nhà. Bạn nên tránh đo ngay sau khi con vừa tắm nước nóng hoặc đang quấn chăn dày, vì số đo sẽ cao hơn thực tế. Với nhiệt kế điện tử, hãy đọc kết quả khi tiếng báo vang lên và ghi lại giờ đo.
Về thuốc, thông thường bạn cân nhắc hạ sốt khi con đạt 38,5 độ C trở lên, hoặc khi rõ ràng khó chịu, quấy khóc nhiều, bỏ ăn. Nếu bé đau nhức và không ngủ được, bạn không cần chờ đến ngưỡng quá cao mới cho thuốc. Quan sát trạng thái chung của con quan trọng hơn là chỉ nhìn vào con số trên nhiệt kế.
Hạ sốt an toàn cho bé ngay tại nhà
Paracetamol là lựa chọn phổ biến cho trẻ em. Tuy nhiên, bạn cần dùng đúng liều theo cân nặng và cách nhau tối thiểu 4 đến 6 giờ. Hãy đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì hoặc hỏi dược sĩ trước khi cho bé uống. Tuyệt đối không dùng aspirin cho trẻ dưới 16 tuổi, vì có nguy cơ gây hội chứng Reye, một tình trạng nguy hiểm ảnh hưởng đến gan và não.
Lau người bằng nước ấm là biện pháp hỗ trợ tốt. Bạn nên mặc cho con quần áo mỏng, thoáng và bù nước đầy đủ. Không nên lau bằng cồn hay chườm đá. Cách này làm co mạch, khiến con run lên và khó chịu hơn nhiều.
Chăm sóc trong 48 giờ đầu sau tiêm
Trong hai ngày này, bạn vẫn cho con ăn uống bình thường, không cần kiêng khem quá mức. Khi con đang sốt, hãy cho bú hoặc uống nước thường xuyên hơn để bù lượng nước đã mất qua mồ hôi. Vùng tiêm sưng đau thì chườm mát nhẹ. Không xoa bóp mạnh vì dễ kích thích thêm chỗ đau.
Một việc chúng tôi thường khuyên mọi gia đình nên làm là ghi lại thân nhiệt, tình trạng ăn ngủ và số lần đi tiểu mỗi 2 đến 3 giờ vào một cuốn sổ nhỏ. Khi cần trao đổi với bác sĩ, cuốn sổ này giúp người khám đánh giá nhanh và chính xác hơn nhiều so với trí nhớ của cha mẹ lúc đang lo lắng. Có gia đình từng kể với chúng tôi rằng nhờ sổ ghi đủ giờ giấc, bác sĩ xác định ngay đây là phản ứng thường gặp, và họ yên tâm chăm con tiếp.
Khi nào cần đưa con đến cơ sở y tế?
Có ba tình huống bạn nên đi khám. Thứ nhất, sốt không giảm sau 48 giờ, hoặc sốt cao liên tục dù đã dùng thuốc đúng liều. Thứ hai, con có dấu hiệu bất thường như lơ mơ, bú kém hẳn, thở nhanh hoặc lồng ngực rút lõm. Thứ ba, đơn giản là bạn lo lắng và không yên tâm. Cha mẹ hoàn toàn có quyền đi khám, không cần đợi đến khi con nặng mới đưa đi.
Hãy ghi nhớ tên loại vắc xin con vừa tiêm và ngày tiêm. Thông tin này giúp nhân viên y tế nhanh chóng xác định đây là phản ứng thường gặp hay cần xử trí khác. Nếu quan tâm đến những thay đổi cơ thể khác ở trẻ, bạn có thể đọc bài viết về dậy thì sớm ở bé gái để hiểu thêm về những dấu hiệu cần lưu ý.
Chuẩn bị gì trước các mũi tiêm tiếp theo
Hãy nắm rõ lịch tiêm chủng và trao đổi với nhân viên y tế về phản ứng con từng gặp ở mũi trước. Chuẩn bị sẵn nhiệt kế, thuốc hạ sốt đúng liều và sổ theo dõi tại nhà. Nên chọn ngày tiêm mà gia đình có người ở nhà theo dõi con trong 24 giờ đầu, nhất là khi con từng sốt sau mũi trước.
Khi cần làm thủ tục khám chữa bệnh hoặc thanh toán chi phí, bạn có thể xem thêm hướng dẫn thanh toán viện phí để chuẩn bị giấy tờ từ trước. Ngoài ra, bạn có thể tham khảo tài liệu về an toàn vắc xin của WHO để hiểu rõ hơn về cơ chế và các phản ứng thường gặp.
Câu hỏi thường gặp
Trẻ sốt 37,8 độ C sau tiêm có cần uống thuốc hạ sốt ngay không?
Thường thì chưa cần. Với mức sốt này, nếu con vẫn chơi, bú được và ngủ được, bạn có thể tiếp tục theo dõi. Chỉ nên cho thuốc khi con khó chịu rõ rệt hoặc sốt tăng lên 38,5 độ C trở lên.
Sốt sau tiêm kéo dài bao lâu thì hết?
Phần lớn trẻ hết sốt sau một đến ba ngày. Nếu sốt kéo dài quá 48 giờ hoặc không giảm dù đã dùng thuốc đúng liều, bạn nên đưa con đi khám.
Có nên tắm nước lạnh để hạ sốt cho trẻ không?
Không nên. Nước lạnh khiến mạch máu co lại, con dễ run và thân nhiệt có thể tăng thêm. Lau người bằng nước ấm là cách nhẹ nhàng và an toàn hơn.
Sốt sau tiêm có làm giảm hiệu quả của vắc xin không?
Không. Sốt nhẹ là dấu hiệu hệ miễn dịch đang hoạt động, không làm mất tác dụng của vắc xin. Bạn vẫn nên đưa con tiêm đủ mũi theo đúng lịch.
Đã từng sốt sau mũi trước thì mũi sau cần lưu ý gì?
Hãy báo cho nhân viên y tế biết về phản ứng ở mũi trước để họ đánh giá trước khi tiêm. Chuẩn bị sẵn nhiệt kế và thuốc hạ sốt, đồng thời chọn thời điểm tiêm khi gia đình có thể theo dõi con cẩn thận trong ngày đầu.