Nhiều chị em đến khám khi đã ra máu bất thường hoặc đau âm ỉ vùng bụng dưới. Lúc đó bệnh thường đã tiến triển khá xa. Chính vì vậy, tầm soát ung thư cổ tử cung được sinh ra để tránh tình huống này. Đây là việc kiểm tra khi cơ thể chưa có dấu hiệu gì, nhằm tìm những biến đổi tiền ung thư từ rất sớm. Hình dung đơn giản, đó giống như phát hiện đám lửa âm ỉ trước khi nó thành đám cháy lớn. Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ.
Tầm soát ung thư cổ tử cung là gì?
Tầm soát là khám định kỳ cho người khỏe mạnh, chưa có triệu chứng. Với cổ tử cung, mục tiêu là tìm các thay đổi của tế bào ở giai đoạn tiền ung thư. Ở giai đoạn này, điều trị còn đơn giản và hiệu quả hơn rất nhiều.
Hiện có hai phương pháp phổ biến. Xét nghiệm HPV tìm virus gây bệnh. Xét nghiệm Pap, hay tế bào học cổ tử cung, xem hình dạng tế bào có bất thường hay không. Bác sĩ có thể chỉ định một trong hai, hoặc kết hợp cả hai tùy hoàn cảnh từng người.
Vì sao phụ nữ cần tầm soát đều đặn
Ung thư cổ tử cung là một trong những ung thư gặp nhiều ở phụ nữ Việt Nam. Nguyên nhân chủ yếu là nhiễm virus HPV kéo dài. Virus này lây qua quan hệ tình dục và thường không gây đau hay khó chịu gì. Vì thế, phần lớn người mang bệnh không hề biết mình nhiễm.
Chúng tôi thường nhắc người đến khám rằng không có triệu chứng không có nghĩa là không có bệnh. Khi phát hiện muộn, lý do thường rất đơn giản: trước đó chưa từng tầm soát lần nào.
Ai nên tầm soát và làm theo lịch nào
Phụ nữ đã từng quan hệ tình dục nên bắt đầu tầm soát theo chỉ định của bác sĩ. Lịch cụ thể phụ thuộc vào độ tuổi và kết quả lần khám trước.
Nếu kết quả bình thường, bác sĩ thường hẹn lại sau một khoảng thời gian dài hơn. Ngược lại, khi kết quả bất thường, bạn cần khám lại sớm để theo dõi sát. Người có tiền sử gia đình mắc ung thư cổ tử cung, hoặc hệ miễn dịch suy giảm, có thể cần tầm soát dày hơn mức thông thường. Đừng tự đặt lịch theo cảm tính. Hãy hỏi bác sĩ lịch nào phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Quy trình khám diễn ra thế nào
Trước khi khám, chị em nên tránh quan hệ tình dục, không đặt thuốc âm đạo và không thụt rửa trong khoảng 24 đến 48 giờ. Những việc này có thể khiến mẫu xét nghiệm bị lẫn tạp chất hoặc cho kết quả thiếu chính xác. Nếu đang có kinh nguyệt, hãy báo trước để bác sĩ hẹn lại thời điểm khác.
Bác sĩ dùng một dụng cụ nhỏ để lấy mẫu tế bào từ cổ tử cung. Việc này chỉ kéo dài vài phút. Kết quả thường có sau vài ngày đến vài tuần, tùy cơ sở xét nghiệm.
Nhiều người lo sẽ đau. Thực tế, phần lớn chỉ thấy tức hoặc khó chịu nhẹ. Nếu thấy căng quá, hãy báo để bác sĩ điều chỉnh. Thở đều và thả lỏng cơ bụng thường giúp dễ chịu hơn nhiều.
Cách đọc kết quả xét nghiệm
Có một chị đến khám, nhận giấy kết quả với hai dòng khác nhau và rất hoang mang. Chúng tôi đã giải thích từng dòng để chị hiểu rõ hơn. Có thể nói, đọc đúng kết quả quan trọng không kém việc làm xét nghiệm.
Kết quả âm tính nghĩa là chưa phát hiện virus nguy cơ cao, hoặc tế bào chưa có dấu hiệu bất thường. Đây là tin tốt, nhưng bạn vẫn phải tầm soát lại đúng lịch.
HPV dương tính không đồng nghĩa với ung thư. Nhiều người mang HPV rất lâu mà không bị bệnh. Việc cần làm là xem tiếp kết quả tế bào học, vì hai xét nghiệm bổ sung cho nhau.
Có trường hợp HPV dương tính nhưng tế bào vẫn bình thường. Bác sĩ thường hẹn theo dõi lại sau một khoảng thời gian thay vì can thiệp ngay, vì phần lớn nhiễm HPV tự đào thải theo thời gian. Khi tế bào có bất thường rõ hơn, bác sĩ có thể chỉ định soi cổ tử cung hoặc sinh thiết để lấy mẫu sâu hơn. Đây là bước xác định chính xác chứ không phải kết luận bệnh.
So sánh ưu nhược điểm của các phương pháp
Xét nghiệm HPV có độ nhạy cao, tức là ít bỏ sót tổn thương hơn. Nhờ vậy, khoảng cách giữa các lần tầm soát có thể dài hơn so với trước đây. Xét nghiệm Pap quen thuộc hơn và chi phí thường thấp hơn, nhưng dễ bỏ sót hơn nên cần thực hiện đều đặn.
Kết hợp cả hai cho độ chính xác cao nhất, đặc biệt với phụ nữ ở một độ tuổi nhất định hoặc khi kết quả trước chưa rõ ràng. Bác sĩ sẽ cân nhắc có nên làm đồng thời hay không.
Tiêm vắc-xin HPV và tầm soát bổ trợ nhau
Vắc-xin HPV giúp giảm nguy cơ nhiễm các týp virus nguy cơ cao, giống như một hàng rào phòng trước. Tuy vậy, vắc-xin không thay thế tầm soát. Không phải mọi týp đều được bao phủ, và người đã nhiễm trước đó có thể không hưởng lợi đầy đủ.
Đối tượng phù hợp và thời điểm tiêm nên hỏi nhân viên y tế theo khuyến cáo hiện hành. Vắc-xin không có tác dụng với tổn thương đã hình thành, nên người đã có bất thường vẫn phải tầm soát và điều trị theo chỉ định.
Chi phí và nơi thực hiện tầm soát
Chi phí tầm soát khác nhau tùy loại xét nghiệm và cơ sở thực hiện. Để biết mức giá hiện hành, bạn nên hỏi trực tiếp cơ sở y tế dự định đến.
Bệnh viện tuyến trung ương và tuyến tỉnh thường có đủ phương tiện xét nghiệm cùng chuyên khoa phụ sản. Phòng khám chuyên khoa thì thuận tiện hơn về thời gian chờ. Bạn nên chọn nơi có bác sĩ chuyên khoa và trang thiết bị phù hợp với nhu cầu của mình.
Khi đi khám, hãy mang theo giấy tờ tùy thân, thẻ bảo hiểm y tế nếu có, và kết quả tầm soát trước đó để bác sĩ so sánh. Nếu cần chuẩn bị giấy tờ trước khi đến, bạn có thể tham khảo hướng dẫn thanh toán viện phí. Nếu muốn đối chiếu thêm các khuyến cáo về phòng bệnh theo độ tuổi, bạn cũng có thể xem tài liệu về ung thư cổ tử cung của WHO.
Sai lầm thường gặp khi tầm soát
Sai lầm đầu tiên là bỏ lịch vì thấy mình khỏe. Chúng tôi hiểu tâm lý này, nhưng tầm soát chính là để tìm bệnh khi bạn chưa thấy gì bất thường.
Thứ hai là tự diễn giải kết quả trên mạng rồi hoang mang hoặc chủ quan. Hãy mang giấy kết quả đi hỏi bác sĩ. Đọc sai một dòng có thể khiến bạn lo quá mức, hoặc ngược lại bỏ qua việc cần làm.
Thứ ba là nghĩ rằng đã tiêm vắc-xin thì không cần tầm soát nữa. Như đã nói ở trên, hai việc này bổ trợ nhau chứ không thay thế nhau.
Câu hỏi thường gặp
Tầm soát ung thư cổ tử cung có đau không?
Phần lớn chị em chỉ thấy tức hoặc khó chịu thoáng qua. Thời gian lấy mẫu ngắn. Nếu lo lắng, bạn hãy nói với bác sĩ trước khi khám.
Đã từng quan hệ nhưng chưa tầm soát lần nào thì có muộn không?
Chưa muộn. Bạn nên đi khám sớm để bác sĩ đánh giá và đưa ra lịch phù hợp, thay vì chờ thêm.
Kết quả HPV dương tính có nghĩa là bị ung thư không?
Không. HPV dương tính chỉ cho biết có nhiễm virus nguy cơ cao. Bác sĩ sẽ đọc thêm kết quả tế bào học trước khi quyết định bước tiếp theo.
Sau bao lâu thì nên tầm soát lại?
Khoảng thời gian tùy vào kết quả lần trước và độ tuổi. Bác sĩ là người xác định cụ thể cho bạn.
Phụ nữ đã mãn kinh có cần tầm soát không?
Vẫn cần, trừ khi bác sĩ đã có chỉ định ngừng theo khuyến cáo. Mãn kinh không làm mất nguy cơ, nên đừng tự ý bỏ lịch.
Thông tin trong bài chỉ mang tính tham khảo và không thay thế chẩn đoán của bác sĩ. Nếu bạn đang có triệu chứng hoặc kết quả xét nghiệm bất thường, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám trực tiếp. Nếu chưa có lịch tầm soát, hôm nay là thời điểm phù hợp để bắt đầu. Bạn cũng có thể tìm hiểu thêm về tầm soát ung thư: ai nên làm, làm gì và bao lâu một lần để nắm rõ hơn.